دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )
105
تاريخ ايران ( دوره صفويان ) ( فارسي )
كارش را با آموزش و تعليماتى كه تاكنون انكار كرده بود ، شروع كرد ؛ چيزى برنيامد كه در خواندن و نوشتن چنان مهارتى بهم زد كه رو به سوى متون مذهبى آورد . شالوده علاقه پاياى او به مسائل مذهبى درهمين ايام پىريزى شد و اين علاقه موجب ترجمه جديدى از كتاب اصول الكافى فى علم الدين كلينى به زبان فارسى شد كه يكى از كتب اربعه شيعه برشمرده مىشود . شاه علاوه بر آموزش فكرى كه صرفا منحصر به مسائل مذهبى نبود ، سواركارى ، تيراندازى ، چوگانبازى و ساير بازيهاى سواركارى را نيز ياد گرفت . ضمنا قدرت واقعى در اختيار ساروتقى وزير اعظم معتمد قرار گرفت كه خود را از نفوذ ملكه مادر دور نمىداشت . ساروتقى مىخواست عقايدش را با كمك فقهاى شيعى از پيش ببرد و افراطكارى و تندرويهاى سلطنت شاه صفى را كه مخالف شرع اسلام بود ريشهكن كند . اين تندرويها شامل اسراف جنونآميز دربار و به تبع آن ، مراكز ايالات بود . وزير اعظم بر اصل صرفهجويى اصرار مىورزيد و موفق شد استعمال افراطى مسكرات را در دربار مهار كند . معهذا موفقيتهاى او چندان پايا و طولانى نبود ، چون ديرى برنيامد كه عباس دوم هم پا جاى پاى پدر گذاشت . پس از اينكه جلوس عباس دوم در كمال آرامش صورت گرفت ، معلوم شد كه مسائل مهمتر و نگرانكنندهتر از سهلانگارى دربار در رعايت اصول شرعى نيز وجود داشت . تجربه مىگفت كه شرايط معلقى كه تعويض يك شاه پديد مىآورد ، چالش عناصر ناراضى ، افراد تشنهء قدرت و نيروهاى خودمحور را درپى دارد . ساروتقى در اين ايام با اقدام كهن مقاطعه ماليات ايالات و گماردن تقريبا مأموران عاليرتبه دربار و ايالات به اين مهم ، مخاطرات ديگرى را تجربه كرد . اين سياست نتايج دلخواهى بارآورد . هنگام تعويض شاه هيچ نوع آشفتگى و نابسامانى - جز يكى - رخ نداد . اين استثناء هم قدرتطلبى رستم خان سپهسالار كل سپاه بود . او با دستور ماندن در مشهد به علت تهديد سپاهيان هند مخالفت كرد و از تدارك جنگ كه قبلا طرحريزى شده و به ضرر قندهار بود دست كشيد . چندى برنيامد كه تصميم عزيمت اصفهان را گرفت تا فشار كافى را در اين هنگامه تعويض شاه بر سياست دولت وارد سازد و آن را در تنگنا قرار دهد . وزير اعظم در مقابل اين سركشى واكنش نشان داد و موجبات قتل او را فراهم ساخت . اين قتل در 9 ذيحجه 1052 / 1 مارس 1643 در مشهد وقوع يافت . ساروتقى در كتبيهء سال 1053 / 1643 كه ماده تاريخ بناى مسجد او را در اصفهان ثبت كرده